Pierwsze sygnały, że z prostatą dzieje się coś nie tak – kiedy warto iść do lekarza?

Choroby gruczołu krokowego stanowią jedne z najczęstszych schorzeń układu moczowo-płciowego u mężczyzn. Wraz z wiekiem ryzyko ich wystąpienia znacząco rośnie. Szacuje się, że po 50 roku życia niepokojące objawy ze strony prostaty ma już co drugi mężczyzna. Mimo to mężczyźni często ignorują pierwsze sygnały, wychodząc z założenia, że „tak po prostu musi być”. Tymczasem szybka konsultacja lekarska pozwala uniknąć wielu powikłań i znacząco poprawia jakość życia.

Łagodne, ale znaczące objawy – co powinno zwrócić uwagę?

Częstsze oddawanie moczu oraz słabszy lub przerywany strumień moczu to najbardziej charakterystyczne i powszechne objawy problemów z prostatą. Badania epidemiologiczne sugerują, że ponad 50% mężczyzn po 60  roku życia zgłasza większą liczbę wizyt w toalecie. Choć przerost prostaty jest naturalnym elementem procesu starzenia, może wymagać leczenia farmakologicznego, które ogranicza objawy i zapobiega powikłaniom. W skrajnych przypadkach, gdy farmakoterapia nie przynosi efektów, konieczne może być leczenie chirurgiczne. To chyba wystarczający powód, by jak najszybciej rozpoznać niepokojące objawy i zgłosić się do specjalisty. 

Prostata (gruczoł krokowy) to niewielki narząd (wielkości orzecha) położony pod pęcherzem moczowym.  Jej powiększenie związane jest z naturalnym procesem starzenia – z czasem może jednak uciskać cewkę moczową i utrudniać swobodne oddawanie moczu. Najczęstszą przyczyną tych zmian jest łagodny rozrost gruczołu krokowego (BPH) (niezwiązany z nowotworem, choć objawy początkowe mogą być bardzo podobne). 

Powody tych zmian związane są z budową anatomiczną i fizjologią gruczołu krokowego. Spróbujmy zrozumieć mechanizm, który prowadzi do tej niekomfortowej sytuacji.

Prostata otacza początkowy odcinek cewki moczowej. Przypomina to pierścień obejmujący rurkę. Powiększony gruczoł  (najczęściej w wyniku łagodnego rozrostu – BPH) zwęża światło cewki moczowej. W efekcie mocz przepływa przez nią znacznie trudniej i wolniej. Pęcherz musi więc częściej i mocniej kurczyć się, by „przepchnąć” strumień moczu przez zwężenie.

Pacjent doświadcza wówczas pierwszych objawów:

• częstszego parcia na mocz
• słabszego lub przerywanego strumienia
• konieczności częstszych wizyt w toalecie

Objawy te wiążą się najczęściej z łagodnym rozrostem prostaty – BPH. Zmiany pojawiają się stopniowo, toteż pacjentowi  trudno jest je wychwycić, stąd na tym etapie są często bagatelizowane. W miarę upływu czasu objawy mogą się jednak nasilać, dlatego szybka reakcja ma kluczowe znaczenie.

Gdy powiększona prostata utrudnia oddawanie moczu przez dłuższy czas, pęcherz musi pracować intensywniej. Jego mięśnie stają się bardziej „nerwowe” i reagują skurczem nawet przy niewielkiej ilości moczu. Mówimy wówczas o „pęcherzu nadreaktywnym”. To dlatego częstomocz pojawia się nawet wtedy, gdy w pęcherzu jest mało moczu. Objawy stają się bardziej intensywne:

• naglące parcie na mocz – nagła, nieodparta potrzeba oddania moczu
• częstomocz – oddawanie moczu częściej niż 8 razy na dobę
• nykturia – potrzeba wstawania w nocy do toalety
• nietrzymanie moczu z parcia – wyciek moczu poprzedzony silnym parciem 

Zwężona cewka powoduje, że pęcherz nie opróżnia się całkowicie. Po oddaniu moczu nadal pozostaje w nim pewna jego ilość (tzw. zalegający mocz). Co to oznacza dla pacjenta? 

• po krótkim czasie znów czuje potrzebę pójścia do toalety
• mózg odbiera sygnał, że pęcherz jest „pełniejszy niż powinien”
• pojawia się częstomocz i parcia naglące

Dlaczego szybka konsultacja z lekarzem ma kluczowe znaczenie?

Dokonana przez nas krótka analiza mechanizmów działania prowadzących do zaostrzonych objawów problemów z prostatą pozwala wyciągnąć wnioski: 

• Należy reagować natychmiast! Choć początkowe objawy są zwykle łagodne, warto mieć świadomość, że stan może ulec pogorszeniu.
• Wizyta u lekarza może zapobiec poważnym konsekwencjom zdrowotnym. 
• Badanie prostaty jest proste, bezbolesne i szybkie. Pozwala ocenić, czy mamy do czynienia z łagodnym rozrostem prostaty, czy inną chorobą; wykluczyć lub wcześnie wykryć raka prostaty; dobrać leczenie, które złagodzi objawy i poprawi komfort życia.
• Wielu mężczyzn odkłada wizytę u specjalisty z obawy przed badaniem per-rectum (przez odbytnicę) lub wstydem. Tymczasem im wcześniej pacjent zgłosi się do lekarza, tym większa szansa na skuteczną, mało obciążającą terapię.

Dlaczego pacjenci unikają wizyty u lekarza?

Pacjenci często odkładają wizytę u lekarza, nawet gdy zauważają objawy problemów z prostatą z kilku powtarzających się powodów – zarówno psychologicznych, jak i społecznych:

• wstyd i tabu
• bagatelizowanie objawów
• strach przed diagnozą
• stereotypy męskości
• brak wiedzy
• mechanizm wyparcia

Obawy pacjentów są zupełnie naturalne i zrozumiałe, choć przy odrobinie wiedzy i samoświadomości okażą się bezzasadne 🡪 link do artykułu „Wstyd przed badaniem prostaty – jak go przełamać i dlaczego nie warto zwlekać?”

Dlaczego warto reagować wcześnie?

Wczesne wykrycie chorób prostaty znacznie zwiększa skuteczność leczenia, a przede wszystkim pozwala uniknąć dalszych powikłań. Rozpoznanie pierwszych objawów i natychmiastowe wdrożenie leczenia i profilaktyki jest jedyną racjonalną reakcją godną (dorosłego przecież) mężczyzny.